Zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej - obowiązek zwrotu płatności

W przypadku zaniechania działalności rolniczej na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem ONW, rolnik zwraca:

  • całość płatności ONW, za cały okres jej pobierania, gdy zaniechał prowadzenia tej działalności: 

    • na wszystkich działkach rolnych lub wszystkich częściach działek rolnych położonych na obszarach ONW,
    • na części działki rolnej lub działek rolnych położonych na obszarach ONW, a ich łączna powierzchnia, na której nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi mniej niż 1 ha;

  • część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których zaniechał prowadzenia tej działalności, za cały okres jej pobierania, gdy łączna powierzchnia działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej 1 ha.

W przypadku, gdy zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej na obszarach ONW nastąpiło na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, rolnik zwraca płatność ONW w części, która została przyznana do działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW:

  • które pozostały w posiadaniu rolnika, gdy ich łączna powierzchnia wynosi mniej niż 1 ha, chyba że posiadanie tych działek lub ich części zostało przeniesione przez uprawnionego do renty strukturalnej;
  • których posiadanie zostało przeniesione na rzecz innego podmiotu, chyba że:
    • rolnik przekazujący lub rolnik przejmujący złożył niezwłocznie do kierownika biura powiatowego Agencji, na formularzu udostępnionym przez Agencję (dostępny na stronie internetowej ARiMR) oświadczenie podmiotu, na rzecz którego zostało przeniesione posiadanie tych działek lub ich części, o zobowiązaniu tego podmiotu do:
      • kontynuowania działalności rolniczej do końca okresu objętego 5 - letnim zobowiązaniem, złożonym przez poprzedniego posiadacza działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW,
      • zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty pomocy ONW, uzyskanej przez poprzedniego posiadacza działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, jaką posiadacz ten byłby obowiązany zwrócić, gdyby zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na tych działkach rolnych lub ich częściach - w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem.

I. Obowiązek zwrotu płatności z tytułu zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na obszarach ONW objętych zobowiązaniem nie powstanie, jeżeli zaniechanie to dotyczy powierzchni nie większej niż 3% całkowitej powierzchni objętej zobowiązaniem i nie większej niż 2 ha.

II. Płatność ONW nie podlega zwrotowi w przypadku wystąpienia co najmniej jednej z kategorii siły wyższej:

  • śmierć rolnika (i nie został złożony wniosek transferowy lub wniosek o wypłatę);
  • długotrwała niezdolność do wykonywania zawodu;
  • wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;
  • katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;
  • rozwiązanie przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone objęte zobowiązaniem działki rolne lub ich części w granicach obszarów ONW, z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności, pod warunkiem że dzierżawca poinformował Agencję o rozwiązaniu umowy,
  • wykonanie prawa pierwokupu gruntów rolnych objętych zobowiązaniem ONW przez dzierżawcę lub Agencję Nieruchomości Rolnych, jakie przysługuje na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. Nr 64, poz. 592 oraz z 2008 r. Nr 180, poz. 1112), lub złożenia oświadczenia przez Agencję Nieruchomości Rolnych o nabyciu tej nieruchomości za zapłatą równowartości pieniężnej (jeżeli przeniesienie własności nieruchomości rolnej o powierzchni nie mniejszej niż 5 ha następuje w wyniku zawarcia umowy innej niż umowa sprzedaży),
  • przeprowadzenie modernizacji ewidencji gruntów i budynków, w wyniku której zmniejszyła się całkowita powierzchnia działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW,
  • wygaśnięcie umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone objęte zobowiązaniem działki rolne lub ich część w granicach obszarów ONW, z powodu upływu czasu na jaki została zawarta ta umowa, jeżeli jej wygaśnięcie nastąpiło po upływie 5 lat i 30 dni, w którym decyzja o przyznaniu pierwszej płatności stała się ostateczna, a przed upływem 5 lat od dnia wypłaty tej płatności.

W każdym przypadku działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa powyżej, rolnik powinien powiadomić kierownika biura powiatowego o zaistniałych okolicznościach, w terminie 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać takiej czynności wraz z dowodami potwierdzającymi wystąpienie siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności.

Dowodem potwierdzającym wystąpienie wyżej wymienionych okoliczności może być wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, a w szczególności:

  • odpis skrócony aktu zgonu rolnika,
  • w przypadku długotrwałej niezdolności do wykonywania zawodu:

    • zaświadczenie o czasowej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, wydane na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników,
    • odpis postanowienia sądu o zastosowaniu albo przedłużeniu tymczasowego aresztowania,
    • wezwanie sądu do odbycia kary pozbawienia wolności albo aresztu,

  • w przypadku katastrofy naturalnej poważnie dotykającej grunty gospodarstwa:

    • protokół oszacowania szkód w uprawach rolnych, spowodowanych przez np. obsuniecie się ziemi lub lawinę (katastrofa trwale uniemożliwiająca prowadzenie działalności rolniczej) w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich, sporządzony przez komisję powołaną przez wojewodę właściwego ze względu na miejsce powstania szkody,
    • dokument potwierdzający wystąpienie szkody w uprawach rolnych, z którego wynika powierzchnia upraw, na których wystąpiła szkoda spowodowana przez ryzyka (lawina, obsunięcie się ziemi), sporządzony przez zakład ubezpieczeń, z którym rolnik zawarł umowę ubezpieczenia upraw co najmniej od jednego z tych ryzyk,
    • pisemne oświadczenia potwierdzające wystąpienie szkody w uprawach rolnych, spowodowanej przez ryzyka (np. obsuniecie się ziemi lub lawinę) , sporządzone przez dwóch świadków, którzy nie są domownikami rolnika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników - w przypadku gdy komisja, o której mowa w pkt 1, nie została powołana oraz uprawy nie zostały objęte umową ubezpieczenia,
    • decyzję właściwego organu nadzoru budowlanego, wydana na podstawie przepisów prawa budowlanego, określająca zakres i termin wykonania niezbędnych robót w celu uporządkowania terenu katastrofy i zabezpieczenia budynku służącego gospodarce rolnej do czasu wykonania robót doprowadzających budynek do stanu właściwego,

  • w przypadku wywłaszczenia dużej części gospodarstwa:

    • decyzję administracyjna właściwego organu  (np. starosty) w sprawie wywłaszczenia nieruchomości (gruntów rolnych objętych zobowiązaniem ONW),

  • w przypadku rozwiązania przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych:

    • kopię dokumentu potwierdzającego wypowiedzenie umowy dzierżawy,
    • Oświadczenie rolnika o wypowiedzeniu umowy dzierżawy (O-29/01), ze wskazaniem  powodu (okoliczności) tego wypowiedzenia,

  • w przypadku wykonania prawa pierwokupu:

    • kopię umowy kupna-sprzedaży gruntów rolnych zawarta pomiędzy dzierżawcą lub ANR a sprzedającym grunty rolne,
    • Oświadczenie rolnika o wykonaniu prawa pierwokupu (O-28/01) gruntów rolnych objętych zobowiązaniem ONW,
    • kopię oświadczenia ANR  o nabyciu gruntów rolnych położonych na obszarach ONW za zapłatą równowartości pieniężnej,
    • kopię zawiadomienia dzierżawcy o treści umowy sprzedaży nieruchomości rolnej (grunty rolne położone na obszarach ONW) przez osobę fizyczną lub osobę prawną inną niż ANR,

  • w przypadku modernizacji ewidencji gruntów i budynków:

    • ogłoszenie operatu ewidencji gruntów i budynków zamieszczone w dzienniku urzędowym województwa na obszarze, na którym położone są grunty rolne objęte zobowiązaniem ONW,
    • Oświadczenie rolnika o przeprowadzeniu modernizacji gruntów rolnych (O-27/01) położonych na obszarach ONW, w wyniku której zmniejszyła się całkowita powierzchnia działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW,

  • w przypadku wygaśnięcia umowy:

    • kopię umowy dzierżawy, która wygasła,
    • Oświadczenie rolnika o wygaśnięciu umowy dzierżawy (O-29/01),
    • inne dowody potwierdzające wygaśnięcie umowy.

Wystąpienie siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności w danym roku może skutkować zmniejszeniem powierzchni zobowiązania w roku kolejnym (np. okoliczności, które skutkują trwałym uniemożliwieniem prowadzenia działalności rolniczej). Uznanie przez kierownika biura powiatowego ARiMR przypadku siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności powoduje, że płatność ONW nie podlega zwrotowi, jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na obszarach ONW, na powierzchni objętej działaniem siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, w okresie trwania zobowiązania ONW.

Jeżeli na podstawie zgromadzonych dowodów potwierdzających wystąpienie siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności kierownik biura powiatowego ARiMR ustali, że skutki ich wystąpienia nie mają charakteru trwałego i możliwe będzie po ich ustaniu kontynuowanie przez rolnika podjętego zobowiązania ONW, rolnikowi nie zmniejsza się tego zobowiązania i odstępuje się od ustalania kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności ONW z tytułu zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na obszarach objętych zobowiązaniem ONW.

III. Zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach, położonych na obszarach ONW w przypadku, scalenia lub podziału działek.

Scalenie lub podział działek ewidencyjnych, które nastąpiło niezależnie od rolnika nie jest uznawane za przypadek działania siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności i rolnik nie ma obowiązku informowania o tym fakcie w terminie 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać takiej czynności.

Rolnik, jako dowód potwierdzający scalenie lub podział działek ewidencyjnych może dostarczyć:

    • decyzję starosty w sprawie scalenia gruntów lub
    • decyzję zatwierdzającą podział nieruchomości wydaną  przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta,
    • Oświadczenie rolnika o scaleniu/podziale działek ewidencyjnych (O-30/01).

Podział lub scalenie działki ewidencyjnej położonej na obszarze ONW objętej zobowiązaniem ONW, na skutek działań organów państwa (niezależne od rolnika) powodujące zmniejszenie powierzchni gruntów rolnych położonych na obszarach ONW w gospodarstwie rolnika, skutkuje odstąpieniem od ustalania kwoty nienależnie lub nadmiernej pobranej płatności ONW w odniesieniu do działek rolnych lub ich części, na których nastąpiło zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej.

Rolnik zobowiązany jest natomiast do prowadzenia działalności rolniczej na gruntach rolnych położonych na obszarach ONW, które otrzymał w zamian w wyniku scalenia gruntów lub na powierzchni gruntów rolnych po podziale.

W przypadku, gdy w wyniku scalenia lub w wyniku podziału działek ewidencyjnych nastąpiło zwiększenie powierzchni użytkowanej rolniczo, zobowiązanie do prowadzenia działalności rolniczej na obszarach ONW nie jest zwiększane.

W przypadku, gdy w danym roku rolnik posiada zobowiązanie ONW i nie złoży wniosku o  przyznanie płatności ONW, rolnik zostanie wezwany do złożenia wyjaśnień.

Jeżeli rolnik w odpowiedzi na wezwanie dostarczy dowody potwierdzające działanie siły wyższej lub nadzwyczajne okoliczności, albo potwierdzające przeniesienie posiadania działek rolnych lub ich części i przejęcie przez przejmującego posiadanie działek rolnych zobowiązania ONW albo potwierdzające podział bądź scalenie gruntów, w wyniku których rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na całym obszarze objętym zobowiązaniem ONW, rolnik nie będzie zobowiązany do zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności ONW w związku z zaniechaniem działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach, położonych na obszarach ONW.