Efekty wdrażania PO RYBY 2007-2013

Port w Kołobrzegu - bardzo sprawnie skorzystał z pomocy z ARiMR
Wsparcie dla badań naukowych
Rozbudowa zakładów przetwórczych
Inwestycje w przepławki
Nowoczesne hale produkcyjne w Bońkach
Zakład w Bońkach
Fabryka lodu w Kołobrzegu
Wyremontowane kutry
Jedną z popularniejszych inwestycji w portach była budowa pomieszczeń socjalnych dla rybaków
Maszyna do cięcia
Pocięty filet

W Polsce została zakończona realizacja, wdrażanego przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Programu Operacyjnego "Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013" (PO RYBY 2007-2013), będącego kontynuacją Sektorowego Programu Operacyjnego "Rybołówstwo i przetwórstwo ryb 2004-2006". Program finansowany był z Europejskiego Funduszu Rybackiego (EFR) i stanowił jeden z komponentów wspólnej polityki rybołówstwa Unii Europejskiej. Na realizację Funduszu w całej Europie przeznaczono 4,3 mld euro, a nasz kraj z budżetem około 1 miliarda euro był obok Hiszpanii największym beneficjentem pomocy w ramach Funduszu. PO RYBY 2007-2013 wspierał przedsięwzięcia na rzecz uzyskania trwałej równowagi między zasobami morskimi a zdolnością połowową polskiej floty rybackiej, a także stworzenia nowoczesnego i konkurencyjnego sektora rybackiego w Polsce. Służyło temu wsparcie m.in. adaptacji i modernizacji statków, hodowli i rybołówstwa śródlądowego, podniesienia standardów portów i zakładów przetwórstwa rybnego, a także aktywizacja lokalnych społeczności.

PO RYBY 2007-2013 składało się z pięciu tzw. osi priorytetowych:

Oś 1 - Środki na rzecz dostosowania floty rybackiej
Oś 2 - Akwakultura, rybołówstwo śródlądowe, przetwórstwo i obrót produktami rybołówstwa i akwakultury.
Oś 3 - Środki służące wspólnemu interesowi
Oś 4 - Zrównoważony rozwój obszarów zależnych od rybactwa.
Oś 5 - Pomoc techniczna

ARiMR odpowiedzialna była za wdrażanie trzech pierwszych osi, natomiast zadania w zakresie wdrażania środków dla osi priorytetowej 4 wykonywał samorząd województwa (Urzędy Marszałkowskie), a dla osi 5 Fundacja Programów Pomocy Dla Rolnictwa (FAPA). 

W ramach osi 1 dofinansowującej działania związane z dostosowaniem floty rybackiej w Oddziałach Regionalnych ARiMR złożono 7551 wniosków na łączną kwotę ponad 976 mln zł. Z tej liczby największe wsparcie opiewające na kwotę 710 mln zł uzyskali beneficjenci ubiegający się o pomoc w dwóch nadmorskich Oddziałach Regionalnych ARiMR tj. Pomorskim i Zachodniopomorskim. Najwyższa kwota dofinansowania wyniosła prawie 1 mln 500 tys. zł i dotyczyła modernizacji kutra rybackiego w celu poprawy jakości produktów rybnych, warunków pracy i bezpieczeństwa na pokładzie. W tym przypadku inwestorzy analizując rynek pierwotny ryb i śledząc systemy jakości poławianego surowca doszli do wniosku, że dalsza racjonalizacja działalności połowowej może nastąpić jedynie poprzez podnoszenie jakości oferowanych kontrahentom ryb. W sumie w ramach PO RYBY 2007-2013 zmodernizowano 448 statków - najwięcej inwestycji na statkach ukierunkowanych było na poprawę bezpieczeństwa na pokładzie (76% operacji) i warunków pracy (57% operacji). W ramach inwestycji dotyczących bezpieczeństwa najczęściej dokonywano zakupu i montażu urządzeń sterowniczych i radiowo-nawigacyjnych. Ponadto 211 operacji dotyczyło wymiany narzędzi połowowych na bardziej selektywne, przyjazne środowisku morskiemu i przeciwdziałające nieukierunkowanym połowom.

W ramach osi 1 wsparciem zostało objęte również rybactwo przybrzeżne. Łączna kwota dostępnego dla wnioskodawców dofinansowania wyniosła tutaj 172 mln zł a środki zostały skierowane między innymi na operacje polegające na tworzeniu kompleksowego łańcucha obrotu rybami, od złowienia do dostarczenia do odbiorcy końcowego w ramach sprzedaży bezpośredniej i dotyczyły między innymi zakupu specjalistycznych środków transportu do przewozu ryb. Największa wysokość dofinansowania w przypadku pojedynczych tego typu operacji wynosiła nawet 400 tys. zł. Wsparciem objęto również armatorów i rybaków, którzy dobrowolnie tymczasowo zaprzestawali działalności połowowej w celu obniżania nakładu połowowego dla ochrony zasobów. Łączna kwota wypłaconej pomocy wyniosła 124 mln zł. Do Oddziałów Regionalnych Agencji wpłynęło również 2916 wniosków o wypłatę rekompensat społeczno-gospodarczych. Kwota dofinansowania z tego tytułu wyniosła ponad 230 mln zł a najwięcej środków (ponad 205 mln zł) przeznaczono na wcześniejsze emerytury wypłacane rybakom odchodzącym z zawodu.

Z kolei od uruchomienia osi priorytetowej 2 Agencja zawarła łącznie 1 968 umów na kwotę 1,16 mld złotych. Najwięcej wniosków o dofinansowanie zostało złożonych przez beneficjentów realizujących działania wodno-środowiskowe (1 643) oraz inwestycje w chów i hodowlę ryb (855). Inwestycje w chów i hodowlę ryb skutkowały wsparciem na rozwój i modernizację 251 gospodarstw rybackich. Agencja dofinansowała modernizację dotychczas istniejących gospodarstw (301 obiektów) i utworzenie nowych obiektów chowu i hodowli ryb (97 obiektów). Modernizacja gospodarstw obejmowała między innymi prace budowlane zarówno bezpośrednio związane z obiektami chowu i hodowli (modernizacja i budowa stawów, mnichów, jazów, grobli) jak i pomieszczeń gospodarczo-socjalnych i dróg dojazdowych. W ramach 307 operacji dokonywano zakupu szeregu maszyn i urządzeń (urządzenia napowietrzające i natleniające, sortownice, liczniki do ryb, sieci, pompy wodne, linie do produkcji pasz, baseny, traktory, pługi, kosiarki, agregaty prądotwórcze, przenośniki) a także specjalistycznych środków transportu. W ramach 11 inwestycji prowadzono prace związane z budową lub modernizacją wylęgarni i podchowalni ryb. W większości przypadków beneficjentami przedmiotowego środka są gospodarstwa produkujące karpia (238) i pstrąga (120). Jakkolwiek z pomocy skorzystali także hodowcy takich ryb jak jesiotr, sum afrykański, sieja, węgorz, sandacz, karaś, czy też gatunków dotychczas całkiem w Polsce egzotycznych takich jak np. tilapia. Przykładem bardzo dużego i ważnego projektu zrealizowanego w ramach inwestycji w chów i hodowlę ryb jest niewątpliwie operacja pt Zrównoważona hodowla ryb w obiekcie zamkniętym zrealizowana przez prywatną spółkę Global Fish na terenie województwa mazowieckiego, gdzie wysokość dofinansowania wyniosła prawie 19 mln zł. W ramach tego projektu wybudowano nowoczesny zakład akwakultury, w którym produkowany jest ciepłolubny gatunek ryby jakim jest tilapia. Ryby produkowane są w systemie zamkniętego obiegu wody z zastosowaniem najnowocześniejszej technologii. Realizacja tej inwestycji przyczyniła się również do stworzenia nowych  miejsc pracy a na polskim rynku pojawiła się możliwość nabycia świeżej tilapii, która dotychczas sprzedawana była w formie mrożonej importowanej z Dalekiego Wschodu.

Odmiennym przykładem może być modernizacja gospodarstwa rybackiego Broszków zajmującego się tradycyjną produkcją karpia. Dzięki przeprowadzonej inwestycji została podniesiona efektywność wykorzystania dostępnych zasobów wodnych, wzrosły możliwości produkcyjne a także zwiększył się pozytywny wpływ na środowisko wodne. Kwota dofinansowania projektu wyniosła ponad 3 mln zł. Perspektywom rozpoczęcia produkcji czarnego kawioru sprzyja niewątpliwe dofinansowanie w ramach PO RYBY 2007-13 projektu zakładającego budowę obiektu chowu jesiotra w systemie zamkniętego obiegu wody. Wysokość dofinansowania inwestycji realizowanej przez gospodarstwo rybackie EKO-KAWIOR na terenie województwa wielkopolskiego wyniosła prawie 7 mln zł. Na potrzeby projektu między innymi zbudowano staw ziemny, halę produkcyjną, zakupiono linię technologiczną oraz specjalistyczny samochód do przewozu produktów rybnych  i materiał obsadowy na potrzeby pierwszego cyklu hodowlanego. Założeniem inwestora jest doprowadzenie ryb do dojrzałości płciowej i docelowo produkcja kawioru ryb jesiotrowatych.

Nowością w programie na lata 2007-2013 były rekompensaty wodno-środowiskowe, których wypłata miała na celu zrekompensowanie producentom ryb wykorzystywania tradycyjnych metod produkcji wspomagających ochronę i poprawę stanu środowiska, zachowanie bioróżnorodności oraz promocję ekologicznych praktyk produkcyjnych w sektorze chowu lub hodowli ryb. Biorąc pod uwagę specyfikę tej formy pomocy jak również warunki i zasady jej przyznawania o wypłatę rekompensat występowali głównie posiadacze obiektów typu karpiowego. Kwota wypłaconych rekompensat dla blisko 550 beneficjentów przekroczyła 335 mln zł, a największym beneficjentem pomocy jest przedsiębiorstwo Stawy Milickie S.A. gospodarujące na największym kompleksie stawów rybnych w Europie o powierzchni 6,4 tys. ha. Celem Spółki jest hodowla ryb, a szczególnie karpia, edukacja ekologiczna, działania w zakresie ochrony ekosystemu rezerwatu "Stawy Milickie" oraz  pozostałych stawów  i terenów zarządzanych przez Spółkę.

W ramach Osi Priorytetowej 2- PO RYBY 2007-2013 najwyższy łączny poziom wypłat wystąpił w odniesieniu do inwestycji w zakresie przetwórstwa i obrotu (582 mln zł). Najwięcej umów o dofinansowanie zostało zawartych z beneficjentami, którzy są właścicielami małych przedsiębiorstw (43% wszystkich umów), natomiast najwyższa, łączna kwota dofinansowania (283,6 mln zł) została zakontraktowana przez beneficjentów, którzy prowadzą średnie przedsiębiorstwa. Dzięki wsparciu finansowemu z UE polski sektor przetwórstwa ryb i obrotu stał się jednym z najnowocześniejszych w Europie. Poprawiona została higiena i jakość produkcji. Większość zakładów posiada certyfikaty standardów produkcji wydawane przez najbardziej wymagające instytucje i organizacje. Wzrosła konkurencyjność przedsiębiorstw nie tylko na rynku europejskim, ale również innych rynkach światowych. Wartym podkreślenia jest fakt, że Polska stała się największym w Europie eksporterem przetworzonego łososia. Konserwy rybne wyprodukowane w Polsce można spotkać w sieciach dystrybucyjnych na terenie wielu krajów europejskich. Coraz więcej polskich produktów rybnych pojawia się na rynku amerykańskim. Środki finansowe z UE spowodowały, że w bardzo istotny sposób wzrósł potencjał polskiego przetwórstwa ryb gwarantując jego dalszy rozwój przez wiele lat na czym skorzystają również producenci ryb. Atrakcyjność programu spowodowała, że z pomocy finansowej skorzystały przedsiębiorstwa zlokalizowane we wszystkich województwach Polski. Pojawiły się przedsiębiorstwa zagraniczne, które wniosły na rynek nowe produkty i technologie. Dzięki środkom z UE zrealizowano inwestycje, które pozwoliły utworzyć ponad 1000 nowych miejsc pracy. Pomoc finansowa dla przetwórców w ramach obecnego programu wypłacana była do 2016 roku włącznie.

Agencja udzielała pomocy finansowej działaniom mającym na celu ochronę i rozwój fauny i flory wodnej. W ramach tego środka dofinansowano projekty na kwotę ponad 60 mln zł. Jednym z najciekawszych projektów jest inwestycja na kwotę ponad 19 mln zł zrealizowana przez Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Przemyślu polegająca na budowie  przepławki dla umożliwienia migracji ryb dwuśrodowiskowych na rzece San.

W ramach PO RYBY 2007-2013 kontynuowano inwestycje rozpoczęte w poprzednim okresie programowania mające na celu szeroko pojętą modernizację  polskich portów i przystani rybackich.
Na ten cel przeznaczonych zostało blisko 617 mln zł, z czego ARiMR rozliczyła blisko 99% środków. Inwestycje dotyczyły m.in. remontów nadbrzeży portowych i dróg wewnętrznych, poprawy warunków bezpieczeństwa, wyładunku i przechowywania produktów rybnych a także budowy chłodni, magazynów i zaplecza socjalnego dla rybaków. Znaczna część inwestycji związana była z poprawą funkcjonowania lokalnych centrów pierwszej sprzedaży zarządzanych przez uznane organizacje rybackie. Największe inwestycje dotyczyły budowy i modernizacji basenów, inwestycje w zaplecze socjalne, budynki magazynowe, poprawa warunków socjalnych oraz ulepszenie obsługi statków. Jako przykład jednej z najbardziej znaczących inwestycji można tutaj wskazać projekt zrealizowany przez Kołobrzeską Grupę Producentów Ryb polegający między innymi na modernizacji i rozbudowie budynku produkcyjnego i fabryki lodu z przeznaczeniem na zamrażanie i składowanie ryb zamrożonych, produkcję lodu. Głównym celem projektu jest zwiększenie liczby miejsc odbioru i przechowywania ryb konsumpcyjnych i niekonsumpcyjnych w porcie Kołobrzeg. Całkowita wartość operacji wyniosła 71,4 mln zł z czego Agencja dofinansowała 58,4 mln zł.

Ze środków PO RYBY 2007-2013 organizowane były również szkolenia, konferencje, seminaria i warsztaty, których celem jest przekazanie producentom ryb aktualnej wiedzy branżowej, a także rozwój współpracy i wymiana doświadczeń między przedstawicielami nauki, administracji i organizacjami sektora rybackiego. Najbardziej znane projekty to coroczne szkolenia i konferencje organizowane przez Polskie Towarzystwo Rybackie oraz Stowarzyszenie Producentów Ryb Łososiowatych.

W ramach środków służących wspólnemu interesowi Agencja wypłaciła także pomoc na kampanie promocyjne. Przyznana pomoc na wszystkie kampanie wyniosła ponad 57 mln zł. Największa kampania finansowana ze środków PO RYBY 2007-2013 to ogólnokrajowa kampania promocyjna pstrągów w ramach której przyznano i wypłacono pomoc w wysokości ponad 10 mln zł. Jej celem była promocja spożycia pstrąga.

Agencja wspiera również projekty innowacyjne. Od początku uruchomienia Programu Oddziały Regionalne ARiMR podpisały umowy na łączną kwotę dofinansowania 73 mln złotych. Jako przykład jednej z ciekawszych operacji można wskazać projekt realizowany przez Politechnikę Koszalińską (dofinansowany przez Agencję w kwocie prawie 3,5 mln zł) w ramach którego zrealizowane zostały unikalne prace badawczo-rozwojowe dotyczące możliwości odzysku jadalnego mięsa po filetowaniu lub płatowaniu karpi. A więc jest duża szansa na to, aby w niedalekiej przyszłości  dla miłośników karpia problem jego dość pracochłonnego filetowania przestał istnieć.

Podsumowując Agencja od początku realizacji Programu w ramach 3 osi wypłaciła dofinansowanie w wysokości 1 mld złotych. W Oddziałach Regionalnych Agencji podpisano 342 umów o dofinansowanie na łączną kwotę blisko 1 mld złotych. Korzystanie przez Polskę ze środków finansowych Wspólnej Polityki Rybołówstwa to czas przełomowych zmian w całym sektorze rybackim. Pomoc publiczna pochodząca ze środków Wspólnej Polityki Rybołówstwa ma ogromny wpływ na rozwój całej branży związanej z sektorem. Rybacy morscy dzięki inwestycjom infrastrukturalnym w portach i przystaniach, a także modernizacji swoich jednostek rybackich mają komfortowe i bezpieczniejsze warunki pracy. Producenci ryb wybudowali, zmodernizowali bądź wyremontowali swoje obiekty chowu i hodowli ryb. Otrzymali także rekompensaty wodno-środowiskowe związane z ich działalnością na rzecz ochrony i poprawy stanu środowiska. Nasze zakłady przetwórcze dzięki dotacjom stały się jednymi z najnowocześniejszych na świecie.

Przed nami kolejny Program Operacyjny "Rybactwo i morze na lata 2014-2020". Dotychczasowe doświadczenia ARiMR pozwalają z nadzieją patrzeć w przyszłość.

Departament Wsparcia Rybactwa
Listopad 2016 r.