Działania społeczne i środowiskowe

Wśród działań społecznych i środowiskowych Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2004-2006 oraz Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 wsparcie finansowe obejmuje działania:
- Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) stanowiące uzupełnienie płatności obszarowej
- Renty strukturalne
- Program rolnośrodowiskowy 
- Korzystanie z usług doradczych przez rolników i posiadaczy lasów
- Uczestnictwo rolników w systemach jakości żywności
- Grupy producentów rolnych
- Zalesianie gruntów rolnych oraz gruntów innych niż rolne.
- Wsparcie gospodarstw niskotowarowych.

W okresie do 30.11.2011r. w ramach wskazanych działań w województwie zachodniopomorskim w latach 2004-2006 dofinansowanie znalazło 60 777 przedsięwzięć na kwotę 742 288 182,77 zł, w latach 2007-2013 dofinansowano 109 633 przedsięwzięć na ogólną kwotę 455 654 214,00 zł.

Najbardziej powszechnym wśród producentów rolnych działaniem Programu jest "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)". Celem realizacji płatności ONW jest zapewnienie ciągłości rolniczego użytkowania ziemi i tym samym utrzymanie żywotności obszarów wiejskich, zachowanie walorów krajobrazowych obszarów wiejskich oraz utrzymanie zrównoważonego sposobu gospodarowania uwzględniającego aspekty ochrony środowiska.
W ramach przedmiotowego działania ze wsparcia skorzystało w latach 2004-2006 52 253 producentów na kwotę 166 244 132, 46 zł, natomiast w ramach obecnie wdrażanego Programu 94 132 beneficjentów a kwota zrealizowanych płatności wyniosła aż  270 458 651,37 zł.

Działanie "Renty strukturalne" ma na celu poprawę struktury agrarnej oraz przyspieszenie procesu wymiany pokoleniowej osób prowadzących gospodarstwa rolne, a także poprawę rentowności i konkurencyjności gospodarstw. Wdrażanie przedmiotowego działania umożliwiło przejście na tzw. renty strukturalne 858 rolników z naszego regionu. Na realizację działania zakontraktowano w ramach obu Programów środki finansowe w kwocie  131 972 472,06 zł..

Jednym z priorytetów tego Programu jest wspieranie działalności rolniczej prowadzonej zgodnie z zasadami ochrony środowiska naturalnego oraz różnych przedsięwzięć pozytywnie wpływających na różnorodność biologiczną i zachowanie tradycyjnego krajobrazu terenów wiejskich, w wypadku Polski będącego często "wizytówką" kraju. Wszystkie działania służące osiągnięciu tych celów zostały wydzielone w PROW 2007-13 i nazwane "Programem rolnośrodowiskowym".
Dopłaty mają zrekompensować rolnikom utratę wyższych dochodów, które osiągnęliby korzystając intensywnie z nawozów sztucznych i środków ochrony roślin czy też straty z powodu nie meliorowania okresowo podtapianych użytków rolnych. Coraz więcej rolników decyduje się także na chów i hodowlę tradycyjnych rodzimych  ras zwierząt gospodarskich takich jak: koniki polskie, bydło rasy polskiej-czerwonej czy kury zielononóżki i świnie rasy złotnickiej lub puławskiej. Pieniądze z PROW 2007-13 wspomagają też utrzymanie upraw tradycyjnych polskich roślin np. pszenicy płaskurki, prosa, tradycyjnych odmian jabłoni takich jak ananas bierżenicki, reneta karmelicka jak również grusz noszących nazwy: bera boska, paryżanka, oraz śliw - np. węgierki łowickiej. W ramach tego w okresie 2004-2011 zrealizowano płatności  na kwotę 524 694 383,69 zł.

Pomoc w ramach działania "Korzystanie z usług doradczych przez rolników i posiadaczy lasów" PROW 2007-2013 mogą otrzymać osoby które:
? prowadziły działalność rolniczą w zakresie produkcji roślinnej albo w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej;
? w roku kalendarzowym poprzedzającym złożenie wniosku o pomoc otrzymały wypłatę płatności bezpośredniej lub jednolitej płatności obszarowej bądź ostateczną decyzję o przyznaniu którejś z tych płatności;
? zawarły z uprawnionym podmiotem doradczym umowę o świadczenie usług doradczych, która zawiera przynajmniej usługę kompleksową oceny gospodarstwa rolnego w zakresie spełniania wymogów wzajemnej zgodności i usługę polegającą na ocenie gospodarstwa rolnego w zakresie spełniania zasad bezpieczeństwa i higieny pracy;
Pomoc wynosi 80% poniesionych i udokumentowanych kosztów kwalifikowanych na usługi doradcze przy czym suma płatności otrzymywanych w ramach działania w okresie objętym Programem nie może przekroczyć, równowartości 1500 euro.
W ramach przeprowadzonych trzech naborów zostało złożonych 1 486 wniosków a płatności zrealizowano w kwocie 118 274,99 zł.

Działanie "Uczestnictwo rolników w systemach jakości żywności" jest adresowane do producentów rolnych, wytwarzających produkty rolne w ramach wspólnotowych i krajowych systemów jakości żywności. Rolnicy korzystający z działania mogą przez 5 lat ubiegać się m.in. o zwrot (do określonej kwoty) kosztów kontroli, po których wydaje się certyfikaty i świadectwa jakości oraz kosztów składek członkowskich jakie ponoszą na rzecz grup producentów.
Działanie uruchomiono 15.04.2009 r. w naborze ciągłym. Dotychczas przyjęto 1 432 wnioski  i wypłacono środki w kwocie 282 519,90 zł.

Wsparcie dla grup producentów rolnych w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 jest kontynuacją działania zapoczątkowanego w Planie Rozwoju Obszarów Wiejskich z lat 2004 - 2006.
Udzielana pomoc finansowa ma ułatwić tworzenie i funkcjonowanie grup producentów rolnych powstających w celu: dostosowania produkcji do wymogów rynkowych, wspólnego wprowadzania przez członków grupy towarów do obrotu, w tym przygotowania do sprzedaży, centralizacji sprzedaży i dostaw do odbiorców hurtowych oraz ustalania wspólnych zasad informowania o produkcji, ze szczególnym uwzględnieniem zbiorów i dostępności produktów.
W okresie 2004-2011 zrealizowano płatności w kwocie  18 433 563,54 zł.

Celem działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz gruntów innych niż rolne" jest powiększenie obszarów leśnych poprzez zalesianie. Proponowane rozwiązania w zakresie zakładania upraw i ich składu gatunkowego oraz wykorzystania istniejących samosiewów, wpłyną korzystnie na utrzymanie różnorodności biologicznej oraz kondycję zakładanych upraw leśnych. Działanie wdrażane jest w dwóch schematach:
Schemat I - Zalesianie gruntów rolnych
Schemat II - Zalesianie gruntów innych niż rolne
W ramach działania w okresie 2004-2011 zrealizowano płatności w kwocie  23 137 362,50 zł.

Ponadto w ramach Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2004-2006 na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej oraz wsparcia gospodarstw niskotowarowych zrealizowano płatności na kwotę 62 601 036,56 zł.

Działania o charakterze inwestycyjnym

PROGRAM SAPARD
Pierwszym wprowadzonym w Polsce finansowym instrumentem wsparcia inwestycji
w sektor rolny i przetwórstwo rolno-spożywcze był Program SAPARD (ang. Special Accession Programme for Agriculture and Rural Development). Specjalny Przedakcesyjny Program na Rzecz Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich SAPARD powstał jako instrument pomocy dla dziesięciu krajów starających się o członkostwo w Unii Europejskiej. W ramach wszystkich naborów w województwie zachodniopomorskim złożono 833 wnioski o przyznanie pomocy, z czego
dofinansowano realizację 468 projektów na ogólną kwotę 148 907 322,24 zł. Finansowanie projektów w ramach poszczególnych działań ww. programu.

Znaczna część środków finansowych została przeznaczona na rozwój sektora przetwórstwa rolno-spożywczego i rybnego, 66 979 965,75 zł tj. 45% ogólnej kwoty środków wydatkowanych w ramach Programu SAPARD w województwie zachodniopomorskim oraz rozwój infrastruktury na obszarach wiejskich, 64 359 318,21 zł tj. 43% ogólnej kwoty środków.

SPO Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich 2004-2006.

W 2004 roku uruchomiono kolejny finansowy instrument wsparcia, tj. Sektorowy Program Operacyjny Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich 2004-2006. Wsparcie finansowe w ramach przedmiotowego programu ukierunkowane było na poprawę konkurencyjności gospodarki rolno-żywnościowej oraz zrównoważony rozwój obszarów wiejskich. W ramach wszystkich naborów przeprowadzonych w naszym regionie odnotowano znaczny wzrost zainteresowania tego typu pomocą finansową - 2131 złożonych wniosków
o dofinansowanie, z czego  1121 projektów otrzymało wsparcie finansowe na ogólną kwotę 148 813 705,06 zł.

Znaczna część środków finansowych w ramach ww. programu została przeznaczona na inwestycje w gospodarstwach rolnych 83 258 581,64 zł, tj. 56% ogólnej kwoty środków wydatkowanych w województwie zachodniopomorskim oraz na rozwój sektora przetwórstwa rolno-spożywczego 35 802 695,00 zł, tj. 24% ogólnej kwoty środków.

Program Rozwój Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

Obecna perspektywa finansowa UE wprowadziła kolejny instrument finansowego wsparcia ukierunkowany w szczególności na poprawę konkurencyjności gospodarstw rolnych poprzez ich restrukturyzację oraz warunków życia ludności wiejskiej i promocja dywersyfikacji działalności gospodarczej, mianowicie Program Rozwój Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
Do dnia 30.11.2011r. w ramach przeprowadzonych w naszym regionie naborów złożono 5 010 wniosków na ogólną kwotę 968 613 519,57 zł znacznie przekraczając przyznane na województwo limity środków w poszczególnych działaniach.
Największym zainteresowaniem ze strony wnioskodawców cieszyło się działanie Modernizacja gospodarstw rolnych w ramach, w ramach którego złożono 1866 wniosków o dofinansowanie na kwotę 370 411 554,40 zł kilkukrotnie przekraczając przyznany w tzw. kopercie regionalnej limit środków. Zdecydowana większość projektów polega na zakupie maszyn rolniczych ? tj. 89% złożonych wniosków.
W związku z trwającym obecnie wdrażaniem programu do dnia 30.11.2011r. w ramach działania Modernizacja gospodarstw rolnych zakontraktowano 209 437 032,80 zł, które przyczyniły się do zmodernizowania blisko 1000 gospodarstw rolnych z województwa zachodniopomorskiego.

W ramach kolejnych działań o charakterze inwestycyjnym przy współfinansowaniu ze środków unijnych osiągnięto następujące efekty rzeczowe ukierunkowane na:
? działalność stricte rolniczą - w ramach działania Ułatwianie startu młodym rolnikom - udzielono wsparcia dla 717 nowo powstałych gospodarstw rolnych, zakontraktowano 52 100 000,00 zł;
? wsparcie działalności w zakresie przetwórstwa rolno-spożywczego oraz handlu hurtowego produktami rolnymi -  działanie Zwiększanie wartości dodanej podstawowej produkcji rolniczej i leśnej przeprowadzono na inwestycje w zakresie handlu hurtowego i przetwórstwa rolno-spożywczego na terenie naszego województwa, zakontraktowano 27 757 520,60 zł;
? wsparcie przedsiębiorczości i tworzenie nowych miejsc pracy działania: Różnicowanie w kierunku działalności nierolniczej w zakresie dywersyfikacji źródeł dochodu rodzimych gospodarstw rolnych - dofinansowano 249 projektów na kwotę 22 818 604,00 zł oraz Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw - dofinansowano 197 projektów na kwotę 34 060 793,50, w wyniku, których utworzono 340 nowych miejsc pracy regionie;
? inwestycje w zakresie zasobów leśnych - działanie Odtwarzanie potencjału produkcji leśnej zniszczonego przez katastrofy oraz wprowadzanie instrumentów zapobiegawczych  - dofinansowano 50 projektów na kwotę  111 648 654, 00 zł:

Ogólnie w ramach działań inwestycyjnych objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 zakontraktowano 439 417 425,50 zł.

Wsparcie finansowe w latach 2001-2011 na projekty w sektorze rybołówstwa
i przetwórstwa rybnego

W związku z okresem budżetowania na lata 2004-2006 w ramach funduszy strukturalnych UE Polska wdrażała Sektorowy Program Operacyjny Rybołówstwo i przetwórstwo ryb 2004-2006. Przedmiotowy program operacyjny obejmował następujące osie priorytetowe:
1. Dostosowanie nakładu połowowego do zasobów, w tym złomowanie statków rybackich;
2. Odnowa i modernizacja floty rybackiej;
3. Ochrona i rozwój zasobów wodnych, chów i hodowla ryb, rybackie urządzenia portowe, przetwórstwo i rynek rybny, rybołówstwo śródlądowe;
4. Inne działania, w tym działania społeczno-ekonomiczne, działania innowacyjne, czasowe zawieszenie działalności połowowej.
W ramach ww. programu, we wszystkich naborach przeprowadzonych w województwie zachodniopomorskim złożono 1 711 wniosków o przyznanie pomocy na ogólną kwotę  527 891 244,85 zł, z czego dofinansowano realizację 1 522 projektów na ogólną kwotę 394 502 677,28 zł.

Tab. SPO Rybołówstwo.  wypłacona pomoc w rozbiciu na poszczególne osie priorytetowe.

W ramach programu najwięcej środków wypłacono na realizację operacji w ramach osi priorytetowej 1 - 44% ogólnej kwoty środków wypłaconej w ramach programu w województwie zachodniopomorskim, oraz na realizację w ramach osi priorytetowej 3 ? 39% ogólnej kwoty wypłaconych środków.  

Obecnie Polska wdraża kolejny program adresowany do beneficjentów z sektora rybołówstwa i przetwórstwa rybnego tj. Program Operacyjny ?Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013?. W skład przedmiotowego programu wchodzą następujące osie priorytetowe wdrażane przez ARiMR:

• Oś 1. Środki na rzecz dostosowania floty rybackiej, obejmująca pomoc z tytułu trwałego i tymczasowego  zaprzestania działalności połowowej;
• Oś 2. Akwakultura, rybołówstwo śródlądowe, przetwórstwo i obrót produktami rybołówstwa i akwakultury, obejmująca m.in. inwestycje w chów i hodowlę oraz przetwórstwo rybne;
• Oś 3. Środki służące wspólnemu interesowi, obejmująca m. in. inwestycje w portach rybackich, działania pilotażowe.

W związku z trwającym obecnie wdrażaniem programu do 30.11.2011r. w województwie zachodniopomorskim zakontraktowano kwotę 431 501 931,15zł, z czego na konta beneficjentów trafiło 212 875 479,41 zł.

Tab. PO Zrównoważony. wypłacona pomoc w rozbiciu na poszczególne osie priorytetowe.

Podsumowanie wdrażania działań realizowanych przez ARiMR w województwie zachodniopomorskim.

W latach 2001-2011 Zachodniopomorski Oddział Regionalny wraz z podległymi Biurami Powiatowymi ARiMR wdrażał kolejne programy i instrumenty skierowane do sektora rolnego, przetwórstwa rolno-spożywczego, rybołówstwa oraz przetwórstwa rybnego. W omawianym okresie zakontraktowano oraz zrealizowano płatności na ogólna kwotę 6 337 018 563,87 zł.