Prawa i obowiązki beneficjentów w procesie kontroli na miejscu

W ramach zintegrowanego systemu kontroli jednym z rodzajów kontroli, z którymi bardzo często spotykają się beneficjenci, jest kontrola przeprowadzana bezpośrednio w gospodarstwie tzw. kontrola na miejscu lub wizytacja w miejscu realizacji operacji.

Kontrole na miejscu przeprowadza się w celu sprawdzenia i weryfikacji faktów stanowiących podstawę przyznania płatności, potwierdzenia zgodności danych i informacji zawartych we wnioskach pomocowych ze stanem faktycznym.

Kontrole na miejscu w ramach płatności bezpośrednich są realizowane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa lub przez jednostki działające na jej zlecenie (Wykonawcy Kontroli) przeprowadzane są dwoma metodami:

  • inspekcji terenowej,
  • FOTO.

Kontrola metodą inspekcji terenowej polega na zrealizowaniu czynności kontrolnych w odniesieniu do wszystkich działek zgłoszonych do płatności obszarowej i do płatności ONW. Czynności kontrolne polegają na przeprowadzeniu kontroli w terenie i dokonaniu pomiaru powierzchni działek rolnych w celu weryfikacji powierzchni zgłoszonej we wniosku. Pomiar powierzchni działek rolnych wykonywany jest najczęściej w oparciu o technikę GPS.

Kontrola metodą FOTO polega na zrealizowaniu czynności kontrolnych w odniesieniu do wszystkich działek rolnych wchodzących w skład całego gospodarstwa. Czynności kontrolne polegają na pomiarze powierzchni działek rolnych w oparciu o ortofotomapę (cyfrowe odwzorowanie terenu wykonane na podstawie zobrazowań satelitarnych) oraz przeprowadzeniu wywiadu terenowego. W trakcie wywiadu terenowego sprawdza się rodzaj uprawy/grupy upraw, jaka występuje na kontrolowanej działce rolnej, wykonywane jest zdjęcie działki rolnej i ewentualnie dokonywane są pomiary tych granic, których nie można było pomierzyć na ortofotomapie, ponieważ były zbyt małe lub słabo widoczne (np. w cieniu drzew).

Kontrole przeprowadzane przez ARiMR oraz jednostki działające na jej zlecenie wśród beneficjentów ubiegających się o płatności:

Obecność podmiotu kontrolowanego lub osoby przez niego upoważnionej. Powiadomienie
o kontroli

TAK

NIE

1

2

3

4

w ramach wsparcia bezpośredniego

- jednolita płatność obszarowa, płatność za zazielenienie oraz płatność dodatkowa;

- płatność dla młodych rolników,

- płatność do powierzchni upraw buraków cukrowych,

- płatność do powierzchni upraw roślin wysokobiałkowych,

- płatność do powierzchni upraw chmielu,

- płatność do powierzchni upraw ziemniaków skrobiowych,

- płatność do powierzchni upraw owoców miękkich (truskawek i malin),

- płatność do powierzchni upraw pomidorów,

- płatność do powierzchni upraw lnu,

- płatność do powierzchni upraw konopi włóknistych,

- płatność do krów,

- płatność do bydła,

- płatność do owiec,

- płatność do kóz,

- płatność niezwiązana do tytoniu.

 

X

z tytułu działań PROW na lata 2007-2013

- ułatwianie startu młodym rolnikom,
- rent strukturalnych,
- korzystania z usług doradczych przez rolników
i posiadaczy lasów,
- modernizacja gospodarstw rolnych,
- zwiększenie wartości dodanej-podstawowej produkcji rolnej i leśnej,
- przywracanie potencjału produkcji rolnej zniszczonego w wyniku wystąpienia klęsk żywiołowych oraz wprowadzenie odpowiednich działań zapobiegawczych,
- uczestnictwo rolników w systemach jakości żywności,
- pomoc dla grup producentów rolnych,
- program rolnośrodowiskowy,
- zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne,
- odtwarzanie potencjału produkcji leśnej zniszczonego przez katastrofy i wprowadzanie odpowiednich instrumentów zapobiegawczych,
- różnicowanie w kierunku działalności nierolniczej,
- tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw.

X

 

- wspieranie gospodarowania na obszarach górskich
i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW).

 

X

z tytułu działań PROW na lata 2014-2020

 

- tworzenie grup i organizacji producentów,

- płatność rolno-środowiskowo-klimatyczne,

- płatność ekologiczna,

- premia pielęgnacyjna i premia zalesieniowa,
- premie dla młodych rolników,

- restrukturyzacja małych gospodarstw,

- rozwój przedsiębiorczości – rozwój usług rolniczych,

- płatności na rzecz rolników kwalifikujących się do systemu dla małych gospodarstw, którzy trwale przekazali swoje gospodarstwo innemu rolnikowi,

- inwestycje w gospodarstwach położonych na OSN,

- modernizacja gospodarstw rolnych,

- wsparcie inwestycji w przetwarzanie produktów rolnych, obrót nimi lub ich rozwój,

- przywracanie potencjału produkcji rolnej zniszczonego w wyniku wystąpienia klęsk żywiołowych i katastrof oraz wprowadzenie odpowiednich środków zapobiegawczych,

- usługi doradcze, usługi z zakresu zarządzania gospodarstwem rolnym i usługi z zakresu zastępstw,

- transfer wiedzy i działalność informacyjna.

X

 

z tytułu kontroli w ramach przestrzegania norm i wymogów wzajemnej zgodności

- płatności bezpośrednie

oraz płatności:
- w ramach niektórych działań PROW 2007-2013:
program rolnośrodowiskowy, zalesienie gruntów rolnych Schemat I

- w ramach niektórych działań PROW 2014-2020: działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne, rolnictwo ekologiczne, inwestycje w rozwój obszarów leśnych i poprawę żywotności lasów,
oraz płatności dla obszarów
z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW).

w gospodarstwach:
- położonych na obszarach szczególnie narażonych na azotany pochodzenia rolniczego (OSN),
- stosujących komunalne osady ściekowe,

-  stosujących środki ochrony roślin,

- wprowadzających na rynek żywność pochodzenia roślinnego.

X

 

- pozostałe

 

X

z tytułu Programu Operacyjnego Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa
i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013

- oś priorytetowa 1 - Środki na rzecz dostosowania floty rybackiej,

- oś priorytetowa 2 - Akwakultura, rybołówstwo

śródlądowe, przetwórstwo i obrót produktami rybołówstwa i akwakultury,

- oś priorytetowa 3 - Środki służące wspólnemu interesowi.

X

 

Pozostałe

- pomoc dla wstępnie uznanych grup  producentów owoców i warzyw,
- dla utrzymujących zwierzęta objęte Systemem Identyfikacji i Rejestracji Zwierząt (bydło, owce, kozy lub świnie).

X

 

 

Powiadomienie o kontroli

Co do zasady kontrole na miejscu w ramach WPR nie powinny być zapowiadane. Zawiadomienie beneficjenta o kontroli jest wykonywane wtedy, gdy jego obecność jest niezbędna do przeprowadzenia kontroli. Jeżeli wcześniejsze powiadomienie następuje na więcej niż 48 godzin przed kontrolą, powinno ono mieć miejsce z wyprzedzeniem ograniczonym do niezbędnego minimum. Czas ten nie może przekraczać 14 dni. Natomiast w przypadku kontroli dotyczących inwentarza żywego termin powiadomienia nie może przekraczać 48 godzin z wyjątkiem uzasadnionych przypadków.

W przypadku beneficjentów Programu Operacyjnego „Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013” podmiot, u którego ma być przeprowadzona kontrola zawiadamia się o terminie oraz zakresie planowanej kontroli, co najmniej na 7 dni przed rozpoczęciem kontroli. Kontrola może być również przeprowadzona przed upływem 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zamiarze przeprowadzenia kontroli na wniosek podmiotu, u którego ma być przeprowadzona kontrola, lub jeżeli wymaga tego specyfika operacji, po uzyskaniu pisemnej zgody podmiotu, u którego ma być przeprowadzona kontrola. Dopuszcza się możliwość nieinformowania podmiotu kontrolowanego o kontroli na miejscu, co może być stosowane w kontroli w trybie doraźnym, w przypadku uzyskania informacji o niewłaściwej realizacji operacji.

Podstawowym sposobem powiadomienia o kontroli jest powiadomienie telefoniczne, pisemne lub bezpośrednie.

W przypadku kontroli metodą FOTO beneficjent nie jest powiadamiany o kontroli. Czynności kontrolne mogą być wykonywane podczas nieobecności podmiotu kontrolowanego także wówczas, gdy rolnik został zawiadomiony o kontroli.

Obecność podmiotu kontrolowanego lub osoby przez niego upoważnionej

W przypadku, gdy beneficjent nie może uczestniczyć w kontroli ma możliwość upoważnienia do tej czynności innej osoby. Obecność beneficjenta lub osoby upoważnionej podczas kontroli wymagana jest w sytuacjach, gdy powinien on udostępnić inspektorom terenowym posiadaną dokumentację, umożliwić wstęp na teren gospodarstwa lub w miejsce realizacji inwestycji itp.

Osoba upoważniona przez beneficjenta do reprezentowania go w czasie kontroli musi posiadać pisemne upoważnienie, które powinno zawierać:

  • dane osobowe podmiotu upoważniającego,
  • dane osoby upoważnionej wraz z nazwą i numerem dokumentu, który osoba upoważniona okazuje inspektorom terenowym,
  • zakres upoważnienia,
  • datę wystawienia upoważnienia,
  • datę ważności upoważnienia, jeśli nie jest ono wydane na czas nieokreślony,
  • podpis osoby upoważniającej.

Upoważnienia imienne

Przed przystąpieniem do czynności kontrolnych osoba upoważniona do ich wykonywania jest zobowiązana okazać imienne upoważnienie beneficjentowi lub osobie przez niego upoważnionej, jeżeli nie jest on obecny podczas kontroli. Upoważnienie zawiera wskazanie osoby upoważnionej do wykonywania czynności kontrolnych, miejsce i zakres oraz podstawę prawną do ich wykonywania.

Imienne upoważnienia do wykonywania czynności kontrolnych wydawane są na podstawie następujących aktów prawnych:

  • ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2015 r., poz. 1551, z późn. zm.),
  • ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020 (Dz. U. 2015, poz. 349, z późn. zm),
  • ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich  (Dz. U. z 2013, poz.173, z późn. zm.),
  • ustawy z dnia 3 kwietnia 2009 r. o wspieraniu zrównoważonego rozwoju sektora rybackiego z udziałem Europejskiego Funduszu Rybackiego (Dz. U. z 2009 r. Nr 72, poz. 619, z późn.zm.),
  • ustawy z dnia 19 grudnia 2003 r. o organizacji rynków owoców i warzyw, rynku chmielu (Dz. U. z 2011 r. Nr 145, poz. 868, z późn. zm.),
  • ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 548, z późn. zm.).

Zgodnie z zapisami ww. aktów prawa krajowego, osoby upoważnione do wykonywania czynności kontrolnych mają prawo do:

  • wstępu na teren gospodarstwa rolnego, w tym do pomieszczeń i miejsc związanych z utrzymaniem lub przebywaniem zwierząt/wstępu na grunty i do obiektów związanych z działalnością, której dotyczy pomoc lub pomoc techniczna,
  • pobierania próbek do badań,
  • żądania pisemnych lub ustnych informacji związanych z przedmiotem kontroli na miejscu lub wizytacji w miejscu,
  • wglądu do dokumentów związanych z przedmiotem kontroli na miejscu lub wizytacji w miejscu, sporządzania z nich odpisów, wyciągów lub kopii oraz zabezpieczania tych dokumentów,
  • żądania okazywania i udostępniania danych informatycznych,
  • sporządzania dokumentacji fotograficznej z przeprowadzonej kontroli na miejscu lub wizytacji na miejscu.

Raport/ informacja pokontrolna z czynności kontrolnych

Z przeprowadzonych czynności kontrolnych sporządzany jest w formie pisemnej raport/informacja pokontrolna w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, z których jeden otrzymuje podmiot kontrolowany, a drugi zachowuje ARiMR. W przypadku działań PROW 2014-2020 kopię raportu otrzymuje podmiot kontrolowany, natomiast oryginał zatrzymują kontrolujący.

W przypadku, gdy raport nie został przekazany podmiotowi kontrolowanemu bezpośrednio przy kontroli jest on przekazywany za pośrednictwem poczty, co do zasady w ciągu 14 dni od daty zakończenia kontroli. Termin ten może zostać wydłużony do 3 miesięcy od daty zakończenia kontroli w przypadku:

  • kontroli w ramach kwalifikowalności powierzchni (płatności bezpośrednich i ONW):

    • od daty zakończenia czynności kontrolnych w terenie (metoda IT),
    • od daty zatwierdzenia raportu (metoda FOTO).

  • kontroli wzajemnej zgodności.

Uwagi podmiotu kontrolowanego do ustaleń z dokonanych sprawdzeń

W przypadku, gdy podmiot kontrolowany nie zgadza się z ustaleniami zawartymi w raporcie, może zgłosić umotywowane zastrzeżenia na piśmie, co do ustaleń w nim zawartych Dyrektorowi Oddziału Regionalnego ARiMR chyba, że bezpośrednio po zakończeniu kontroli osoba obecna podczas kontroli zgłosiła kontrolującym umotywowane zastrzeżenia, co do ustaleń zawartych w raporcie. Termin na zgłoszenie uwag to:

  • 7 dni od dnia otrzymania raportu w przypadku kontroli w ramach działań PROW 2007-2013 (wówczas podmiot kontrolowany nie podpisuje raportu) oraz PROW 2014-2020 (działania inwestycyjne i premiowe),
  • 14 dni od dnia doręczenia raportu lub protokołu w przypadku kontroli w zakresie płatności bezpośrednich, ONW, w ramach wzajemnej zgodności, PROW 2014-2020 (działania o charakterze obszarowym),
  • 14 dni od dnia otrzymania informacji pokontrolnej w ramach PO RYBY 2007-2013 (wówczas nie podpisuje raportu).

Skutki kontroli:

Wykrycie nieprawidłowości w czasie kontroli może skutkować zmniejszeniem lub nieprzyznaniem płatności w danym roku, wieloletnimi sankcjami lub całkowitym wykluczeniem z ubiegania się o pomoc.
Uniemożliwienie przeprowadzenia czynności kontrolnych może skutkować nieprzyznaniem płatności, zwrotem przyznanej pomocy lub odmową płatności.