I. Stan realizacji kontroli na miejscu - płatności bezpośrednie

Celem kontroli na miejscu z tytułu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych jest weryfikacja danych zadeklarowanych przez producenta rolnego we wniosku o przyznanie płatności na podstawie przeprowadzonej kontroli na miejscu, ze stanem faktycznym, a tym samym zapewnienie prawidłowego wykorzystania środków finansowych. Kontrola na miejscu w ramach płatności bezpośrednich do gruntów rolnych realizowana jest dwoma metodami: inspekcji terenowej oraz "foto". Spośród wszystkich kontroli na miejscu zrealizowanych w roku 2008 r., 79% gospodarstw skontrolowanych zostało metodą inspekcji terenowej, natomiast 21% metodą "foto".

Kontrola metodą inspekcji terenowej polega na przeprowadzeniu wywiadu terenowego i pomiarów terenowych najczęściej w oparciu o technikę GPS, w odniesieniu do co najmniej 50% ogólnej liczby działek rolnych zadeklarowanych przez producenta we wniosku. Jednak w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w powierzchni deklarowanych działek rolnych, zakres kontroli jest rozszerzany. Kontrole takie przeprowadzane są w miarę równomiernie we wszystkich województwach.

Kontrola metodą FOTO jest przeprowadzana na podstawie ortofotomapy (cyfrowe odwzorowanie terenu wykonane na podstawie zdjęć lotniczych lub zobrazowań satelitarnych) i na podstawie wywiadu terenowego. Kontrole metodą "foto" są przeprowadzane przede wszystkim na obszarach, na których stwierdzone zostały znaczące nieprawidłowości w latach poprzednich. Do kontroli metodą foto w 2008 roku wytypowanych zostało 30 obszarów w 11 województwach: dolnośląskim, kujawsko-pomorskim, lubuskim, łódzkim, mazowieckim, opolskim, podlaskim, pomorskim, warmińsko-mazurskim, wielkopolskim i zachodniopomorskim. Należy dodać, że na obszarze foto (obszar foto jest to obszar objęty jednym zdjęciem satelitarnym lub lotniczym i najczęściej obejmuje on jedną lub maksymalnie kilka gmin) kontroli poddawane są wszystkie gospodarstwa, które posiadają 100% działek na tym obszarze.

W roku 2008 o dopłaty bezpośrednie wnioskowało ok. 1.421 tys. producentów. Liczba ta jest nieznacznie niższa niż w roku 2007, co wskazuje na stabilizację liczby producentów wnioskujących o dopłaty bezpośrednie.

W roku 2008 najwięcej kontroli przeprowadzonych zostało w województwie mazowieckim i świętokrzyskim, natomiast najmniejsza liczba kontroli przypadła na województwa lubuskie i opolskie. Liczba kontroli na miejscu realizowanych w poszczególnych województwach jest wynikiem liczby złożonych wniosków w ramach płatności bezpośrednich oraz przyjętego poziomu kontroli.

Tab. 1. Liczba kontroli na miejscu w ramach płatności bezpośrednich wytypowanych w roku 2008.

Nieprawidłowości

Na podstawie analizy danych uzyskanych na dzień 28.11.2008 r. oszacowano, iż poziom nieprawidłowości przekraczającej 3% powierzchni deklarowanej do powierzchni stwierdzonej w skali kraju wynosi ok. 14,3%. Wyniki przeprowadzonej analizy przedstawiono poniżej:

Tab. 2. Poziom nieprawidłowości pow. 3% stwierdzonych w 2008 roku

Porównanie liczby nieprawidłowości powierzchniowych z liczbą wykonanych kontroli, wyraźnie pokazuje, iż najwięcej gospodarstw, w których zostały wykryte nieprawidłowości w wyniku kontroli na miejscu znajduje się w województwie dolnośląskim? 19,9%. Natomiast najniższy odsetek nieprawidłowości stwierdzono w województwach lubuskim, lubelskim, opolskim, podlaskim, wielkopolskim i łódzkim OR - poniżej 12%.

Jeżeli kontrole na miejscu w danym roku wykażą istotne nieprawidłowości względem danego województwa, liczba przeprowadzonych kontroli na miejscu w następnym okresie kontrolnym jest zwiększana.

Część kontroli w zakresie płatności bezpośrednich realizowana była przez pracowników ARiMR. Były to kontrole kompleksowe, przeprowadzane wraz z kontrolami programów rolnośrodowiskowych. Pozostałe kontrole przeprowadzane były przez wykonawców zewnętrznych.

Wykonawcy zewnętrzni podlegają kontrolom sprawdzającym, którym jest poddawanych minimum 4% gospodarstw przez nich skontrolowanych.

Przetarg na wyłonienie wykonawców kontroli powierzchniowych

W roku 2009 zostanie przeprowadzone jedno centralne postępowanie przetargowe na oddzielne zadania w każdym województwie. W województwach, gdzie liczba kontroli jest duża, wyłonionych zostanie więcej niż jeden wykonawca dla każdej z zastosowanych metod kontrolnych. Odpowiedzialni za realizację umów będą Dyrektorzy Oddziałów Regionalnych ARiMR. We wszystkich Oddziałach Regionalnych zostaną wyłonieni wykonawcy kontroli.

Wykonawcy zobowiązani będą do wykonania usługi kontroli na miejscu z tytułu płatności bezpośrednich i ONW w częściach obejmujących: w okresie od 1 czerwca - 31 sierpnia 2009 r. kontrolę metodą inspekcji terenowej oraz w okresie od 15 lipca - 31 października 2009 r. kontrolę metodą FOTO.

Jednostką kontrolną będzie gospodarstwo wytypowane do kontroli z tytułu płatności bezpośrednich lub gospodarstwo wytypowane do kontroli z tytułu płatności bezpośrednich i z tytułu ONW. Jednostką przetargową (rozliczeniową) będzie skontrolowane gospodarstwo zarówno w przypadku kontroli metodą inspekcji terenowej jak i metodą FOTO.

Postępowanie przetargowe rozpocznie się w styczniu 2009 roku.

Ponadto realizowane będą kontrole na miejscu dla następujących grup beneficjentów:

• ubiegających się o dopłaty w ramach płatności bezpośrednich,

• ubiegających się o płatności z tytułu działań PROW 2007-2013 w tym:

1. płatności z tytułu ułatwiana startu młodym rolnikom,
2. płatności z tytułu rent strukturalnych,
3. płatności z tytułu korzystania z usług doradczych przez rolników i posiadaczy lasów,
4. płatności z tytułu modernizacji gospodarstw rolnych,
5. płatności z tytułu zwiększenia wartości dodanej podstawowej produkcji rolnej i leśnej,
6. płatności z tytułu uczestnictwa rolników w systemach jakości żywności
7. płatności dla grup producentów rolnych,
8. płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania,
9. płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego,
10. płatności z tytułu zalesiana gruntów rolnych oraz zalesiania gruntów innych niż rolne,
11. płatności z tytułu odtwarzania potencjału produkcji leśnej zniszczonego przez katastrofy i wprowadzanie odpowiednich instrumentów zapobiegawczych,
12. płatności z tytułu różnicowania w kierunku działalności nierolniczej,
13. płatności z tytułu tworzenia i rozwoju mikroprzedsiębiorstw, płatności z tytułu pomocy technicznej.

• ubiegających się o płatności z tytułu działań PROW 2004-2006 w tym:

• ubiegających się o dopłaty w ramach rynku owoców i warzyw,

• ubiegających się o pomoc w ramach Sektorowych Programów Operacyjnych "Restrukturyzacja i Modernizacja Sektora Żywnościowego oraz Rozwój Obszarów Wiejskich" oraz "Rybołówstwo i Przetwórstwo Ryb 2004 - 2006",

• utrzymujących zwierzęta objęte Systemem Identyfikacji i Rejestracji Zwierząt (bydło, owce, kozy lub świnie),

• Uprawiających konopie włókniste, których plantacje zostały zgłoszone we wnioskach o dopłaty bezpośrednie,

• uprawiających rośliny paszowe przeznaczone do produkcji suszu paszowego.