Dopłaty bezpośrednie Unia Europejska wprowadziła w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, aby rekompensować rolnikom obniżkę cen minimalnych i interwencyjnych na produkty rolne, na unijnym rynku. Obecnie Wspólna Polityka Rolna to całość działań podejmowanych przez Wspólnotę w sektorze rolnictwa dla osiągnięcia określonych celów takich jak: zwiększenie wydajności produkcji rolnej, zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, stabilizacja rynków oraz zapewnienie odpowiednich cen dla konsumentów, wreszcie zagwarantowanie bezpieczeństwa żywnościowego. W ramach Wspólnej Polityki Rolnej wyróżniamy 2 zasadnicze typy mechanizmów: strukturalne i rynkowe. Dopłaty bezpośrednie wpisują się w zakres mechanizmów strukturalnych. Polscy rolnicy korzystają z takich dopłat od 2004 roku. W Traktacie akcesyjnym określono, że Polska stosuje uproszczony system płatności bezpośrednich. W Traktacie opisano też w jaki sposób środki na dopłaty wypłacane polskim rolnikom będą zwiększane do 2010 roku, w którym dojdzie do zrównania ich we wszystkich krajach.
Kopertę finansową, z której wypłacane są dopłaty polskim rolnikom tworzą środki z unijnego funduszu, uzupełnione refinansowaniem z krajowego budżetu. Kwota unijnego wsparcia jest ustalana na podstawie powierzchni użytków rolnych utrzymywanych w dobrej kulturze w 2004 r. i wysokości tzw. plonu referencyjnego. Nasz plon referencyjny, który Bruksela uwzględniła przy ustalaniu płatności obszarowych był niższy niż w dawnej 15-tce, dlatego polscy rolnicy otrzymywali niższe dopłaty od wypłacanych w starej UE.
| Rok | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | Suma wypłat w latach 2004-2009 |
| Wypłacona kwota w mld zł | 6,130 | 6,718 | 8,384 | 8,279 | 8,584 | 11,990 | 50,087 |
Na wykresie powyżej przedstawiona jest wielkość dopłat obszarowych wypłacanych polskim rolnikom w kolejnych latach, od wstąpienia do UE. Płatności bezpośrednie stały się w Polsce ważnym instrumentem stabilizowania dochodów rolniczych, który pozwala na poprawianie sytuacji ekonomicznej gospodarstw bez windowania cen za płody rolne przy rosnących w rolnictwie kosztach, z powodu drożejących nawozów i innych środków potrzebnych rolnikom. Unijne dopłaty bezpośrednie, współfinansowane z krajowego budżetu, zapewniają konsumentom tańszą żywność i sprawiają, że nasze produkty rolno-spożywcze są cenowo konkurencyjne na rynkach zagranicznych. W Polsce co roku z dopłat bezpośrednich korzysta około 1,4 mln rolników. Dopłaty obszarowe, wypłacane rolnikom za 2009 rok stanowią około 90% płatności wypłacanych rolnikom w państwach tzw. starej Unii. W 2010 roku będą takie jak w Państwach UE i przeznaczono na nie 3,25 miliarad euro.
Warto wiedzieć, że płatności bezpośrednie są obecnie kluczowym elementem Wspólnej Polityki Rolnej. W wyniku reformy WPR z Luksemburga z 2003 roku nie wprowadzono istotnych zmian w poziomie wsparcia sektora rolnego w Unii Europejskiej. Zmieniła się jednak i to zasadniczo struktura tego wsparcia. Od 2003 roku kluczowym instrumentem wspierania rolnictwa stały się płatności bezpośrednie. Oddzielono je jednak od struktury i wielkości produkcji rolniczej. Instrument płatności bezpośrednich było stosowany w ramach Wspólnej Polityki Rolnej od czasów tzw. reformy Macsharry'ego w 1992 roku, Płatności wówczas rekompensowały obniżki dochodów rolniczych, która powstałą w wskutek stopniowej redukcji cen gwarantowanych artykułów rolnych takich jak: zboża, roślinę oleiste, wysokobiałkowe, wołowiny i cielęciny. Wysokość płatności różnicowano w zależności od rodzaju produkcji ustalanej w oparciu o kryterium plonu, areału, upraw i pogłowia zwierząt w okresie bazowym. Płatności bezpośrednie stosowane w ramach tzw. reformy Macsharry'ego powszechnie uważa się za pierwszy krok WPR w kierunku oddzielenia wparcia od produkcji.
W krajach UE funkcjonują różne modele płatności bezpośrednich. I tak dla przykładu we Francji wypłaca się płatności bezpośrednie na bazie historycznej. Francuzi powiązali wsparcie z tego tytułu z produkcją w maksymalnym stopniu tj. w przypadku zbóż w 25 %, w przypadku sektora wołowiny: krowy mamki - 100%, ubój bydła dorosłego - 40 %, ubój cieląt - 100 %. W Wielkiej Brytanii w celu organizacji systemu płatności bezpośrednich wydzielono 3 regiony: region tzw. warunków normalnych, region szczególnie niekorzystnych warunków poza torfowiskami oraz region torfowiskowy. Angielscy rolnicy otrzymują płatności składające się z części obliczanej w oparciu o płatności historyczne oraz obszarową płatność regionalną. Udział regionalnych obszarowych będzie stopniowo wzrastał do 2012 roku. Wtedy Anglicy przejdą na jednolita płatność regionalną. Z kolei Szwedzi wybrali tzw. model mieszany stały. Kraj podzielono na 5 regionów w oparciu o regionalne plonu zbóż. Na podstawie danych historycznych wypłaca się połowę premii na krowy mamki i premii ekstensyfikacyjnej, 40 % premii ubojowej, 67,5 % premii mlecznej. Pozostała część płatności wypaca się jako płatność regionalną w wysokości 125 euro/ha w przypadku trwałych użytków zielonych. W przypadku pozostałych gruntów płatność różni się w zależności od regionu od 125 euro/ha na północy kraju do 225 euro/ha na południu.
